Jak założyć fundację? Krok po kroku do własnej organizacji

Jak założyć fundację krok po kroku?

Fundacja uzyskuje osobowość prawną po wpisaniu do Krajowego Rejestru Sądowego. Nie ma właściciela, a fundator po jej ustanowieniu nie może traktować majątku organizacji jak własnego. Może jednak zostać członkiem zarządu lub innego organu, jeśli pozwala na to statut.

1. Określ cel fundacji – cel powinien być społecznie lub gospodarczo użyteczny, na przykład związany z edukacją, ochroną zdrowia, pomocą społeczną, kulturą albo ochroną środowiska. Trzeba od razu ustalić także podstawowe formy działania fundacji.
2. Ustal fundusz założycielski – majątek może obejmować pieniądze, papiery wartościowe, rzeczy ruchome albo nieruchomości. Ustawa nie określa minimalnej kwoty dla fundacji, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Jeżeli fundacja ma prowadzić taką działalność, na ten cel trzeba przeznaczyć co najmniej 1000 zł.
3. Sporządź akt fundacyjny u notariusza – fundator składa oświadczenie o ustanowieniu fundacji w formie aktu notarialnego. Dokument powinien wskazywać nazwę fundacji, jej cel oraz majątek przeznaczony na realizację tego celu. Akt fundacyjny jest wymagany, z wyjątkiem fundacji ustanawianej w testamencie.
4. Przygotuj i uchwal statut – statut określa strukturę, organy i sposób działania organizacji. Powinien być spójny z aktem fundacyjnym oraz uwzględniać planowaną działalność gospodarczą, jeżeli fundacja ma ją prowadzić.
5. Powołaj zarząd – zarząd jest jedynym obowiązkowym organem fundacji. Kieruje jej działalnością, reprezentuje ją na zewnątrz i zarządza majątkiem. Statut powinien określać liczbę członków zarządu, sposób ich powoływania, kompetencje oraz zasady reprezentacji.
6. Złóż wniosek do KRS – rejestracja odbywa się w sądzie rejestrowym, także za pośrednictwem Portalu Rejestrów Sądowych. Do wniosku dołącza się między innymi akt fundacyjny, statut, dokumenty dotyczące zarządu i dowód opłaty.
7. Wykonaj formalności po wpisie – po rejestracji trzeba przekazać dane uzupełniające do urzędu skarbowego, zgłosić beneficjentów rzeczywistych do CRBR, zorganizować księgowość oraz przygotować się do obowiązków sprawozdawczych.

Ile kosztuje założenie fundacji?

Na podstawowy koszt składają się opłaty sądowe, ogłoszenie wpisu oraz taksa notarialna za sporządzenie aktu fundacyjnego. Wysokość opłaty rejestracyjnej zależy od tego, czy fundacja zostanie wpisana także do rejestru przedsiębiorców.

Do tych kwot trzeba doliczyć koszt aktu notarialnego, który zależy od zakresu czynności i treści dokumentów, a także ewentualne koszty pełnomocnika lub opłat skarbowych. Fundacja prowadząca działalność gospodarczą musi uwzględnić ją w swojej strukturze organizacyjnej i prowadzić pełną księgowość.

Co powinien zawierać statut fundacji?

Statut jest podstawowym dokumentem wewnętrznym fundacji, często określanym jako jej konstytucja. Art. 5 ust. 1 ustawy o fundacjach wymaga, aby znalazły się w nim co najmniej:

• Nazwa fundacji i jej siedziba.
• Cele, zasady, formy i zakres działalności.
• Skład, organizacja i sposób powoływania zarządu.
• Obowiązki i uprawnienia zarządu oraz jego członków.

W praktyce statut powinien także rozstrzygać o sposobie reprezentacji, kadencji zarządu, podejmowaniu uchwał, źródłach finansowania, zmianie statutu i celu oraz likwidacji fundacji. Można w nim przewidzieć dodatkowy organ, na przykład radę fundacji lub komisję rewizyjną.

Przed złożeniem wniosku przygotuj również dokumenty rejestrowe, w szczególności:

• Akt fundacyjny sporządzony w formie aktu notarialnego.
• Statut fundacji.
• Uchwałę o powołaniu zarządu oraz dane członków tego organu.
• Oświadczenie o adresie siedziby i wskazaniu właściwego organu nadzoru.
• Dowód uiszczenia opłaty sądowej.

Na co uważać przy rejestracji?

Błędy w statucie lub niespójność dokumentów mogą spowodować wezwanie do uzupełnienia braków, wydłużyć postępowanie, a w określonych sytuacjach doprowadzić do odmowy wpisu. Szczególnej kontroli wymagają dane fundatora i członków zarządu, nazwa oraz siedziba fundacji, opis celu, sposób reprezentacji i postanowienia dotyczące majątku.

Cel fundacji powinien być sformułowany konkretnie, ale na tyle elastycznie, aby organizacja mogła prowadzić zaplanowane działania. Jeżeli statut przewiduje działalność gospodarczą, trzeba prawidłowo opisać jej związek z celami statutowymi oraz wyodrębnić środki przeznaczone na tę działalność. Przy składaniu wniosku przez eKRS warto sprawdzić wymagania dotyczące formatu załączników i podpisów elektronicznych. Przy bardziej rozbudowanej strukturze organów albo kilku fundatorach konsultacja z prawnikiem może ograniczyć ryzyko poprawek.

Co zrobić po wpisie do KRS?

Po uzyskaniu wpisu fundacja może działać jako osoba prawna, ale nadal musi wykonać obowiązki organizacyjne i księgowe. Przed rozpoczęciem działalności sprawdź:

• Czy dane uzupełniające zostały przekazane do urzędu skarbowego na formularzu NIP-8.
• Czy beneficjenci rzeczywiści zostali zgłoszeni do CRBR.
• Czy fundacja ma ustalony sposób prowadzenia księgowości.
• Czy zarząd zna terminy sprawozdawczości finansowej i innych wymaganych raportów.

Założenie fundacji jest dostępne dla osoby prywatnej, lecz wymaga precyzyjnego przygotowania dokumentów. Najwięcej uwagi poświęć celowi, statutowi, funduszowi założycielskiemu i prawidłowemu zgłoszeniu do KRS.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku nietypowej struktury fundacji, działalności gospodarczej lub wątpliwości dotyczących dokumentów warto skonsultować się z prawnikiem albo notariuszem.