Pracownik zatrudniony na pełny etat ma 20 dni urlopu wypoczynkowego, jeśli jego staż pracy wynosi mniej niż 10 lat, albo 26 dni, gdy staż wynosi co najmniej 10 lat. Do stażu wlicza się nie tylko poprzednie okresy zatrudnienia, lecz także ukończoną naukę. Przy części etatu urlop ustala się proporcjonalnie.
Ile dni urlopu przysługuje pracownikowi?
Podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego wynika z Kodeksu pracy i dotyczy osób pozostających w stosunku pracy, między innymi na podstawie umowy o pracę. Przy pełnym etacie obowiązują dwa progi:
- 20 dni – gdy staż pracy jest krótszy niż 10 lat
- 26 dni – gdy staż pracy wynosi co najmniej 10 lat
Liczy się łączny staż urlopowy, a nie wyłącznie czas przepracowany u obecnego pracodawcy. Wyższy wymiar przysługuje od dnia osiągnięcia 10 lat stażu. Jeżeli pracownik wykorzystał już urlop, a później w tym samym roku uzyskał prawo do wyższego wymiaru, należy mu się urlop uzupełniający.
Co wlicza się do stażu pracy?
Do stażu, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia, bez względu na przerwy między umowami i sposób zakończenia pracy. W określonych przypadkach uwzględnia się także inne okresy wskazane w przepisach. Znaczenie ma również ukończona szkoła.
Do stażu urlopowego można zaliczyć następujące okresy:
- zatrudnienie na podstawie stosunku pracy
- ukończoną szkołę, zgodnie z okresem wskazanym w przepisach
- niektóre okresy służby wojskowej, pobierania zasiłku dla bezrobotnych i urlopu wychowawczego
- udokumentowaną pracę za granicą oraz pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym, jeśli przepisy pozwalają ją uwzględnić
Okresy nauki nie sumują się. Jeśli ktoś ukończył kilka szkół, do stażu przyjmuje się wariant najkorzystniejszy, a nie łączną liczbę lat nauki.
| Ukończona szkoła | Okres wliczany do stażu | Brakujący staż pracy do 26 dni |
|---|---|---|
| Szkoła wyższa | 8 lat | 2 lata |
| Szkoła policealna | 6 lat | 4 lata |
| Średnia szkoła zawodowa, w tym technikum | Do 5 lat | Do 5 lat |
| Liceum ogólnokształcące | 4 lata | 6 lat |
| Zasadnicza szkoła zawodowa | Do 3 lat | Do 7 lat |
Jeżeli pracownik uczył się w czasie zatrudnienia, nie dodaje się automatycznie okresu nauki do okresu pracy. Uwzględnia się albo czas zatrudnienia, albo okres nauki – wybiera się rozwiązanie korzystniejsze dla pracownika.
Od 2026 roku mogą mieć znaczenie także niektóre okresy wykonywania umów cywilnoprawnych, prowadzenia działalności gospodarczej i pracy na innych podstawach, jeżeli spełniają warunki określone w nowych przepisach oraz zostaną właściwie udokumentowane. W razie ustalania stażu na podstawie takich okresów należy sprawdzić aktualne przepisy i dokumenty z ZUS.
Jak obliczyć urlop na niepełnym etacie?
Pracownik zatrudniony na część etatu otrzymuje urlop proporcjonalny do wymiaru czasu pracy. Najpierw oblicza się część z 20 albo 26 dni, a niepełny dzień zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
| Wymiar etatu | Staż poniżej 10 lat | Staż co najmniej 10 lat |
|---|---|---|
| Pełny etat | 20 dni | 26 dni |
| 3/4 etatu | 15 dni | 20 dni |
| 1/2 etatu | 10 dni | 13 dni |
| 1/4 etatu | 5 dni | 7 dni |
| 1/8 etatu | 3 dni | 4 dni |
Przykład: połowa z 20 dni daje 10 dni urlopu, a połowa z 26 dni daje 13 dni. Urlop rozlicza się godzinowo. Przy pełnym etacie 20 dni odpowiada 160 godzinom, a 26 dni – 208 godzinom. Jeden dzień urlopu obejmuje tyle godzin, ile wynosi zaplanowana praca w danym dniu.
Pierwsza praca i zmiana pracodawcy
Osoba podejmująca pierwszą pracę w życiu nabywa w roku rozpoczęcia zatrudnienia prawo do urlopu po każdym miesiącu pracy, w wysokości 1/12 rocznego wymiaru. Przy 20 dniach jest to 1,67 dnia, czyli 13 godzin i 20 minut. Przepisy nie wymagają zaokrąglania tej wartości w górę, choć pracodawca może zastosować korzystniejsze rozwiązanie, pod warunkiem że roczna pula nie zostanie przekroczona. Od kolejnego roku pracownik nabywa prawo do urlopu na zasadach ogólnych.
Przy zmianie pracodawcy w trakcie roku urlop ustala się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia u każdego pracodawcy. Za każdy miesiąc przyjmuje się 1/12 rocznego wymiaru, a niepełny miesiąc i niepełny dzień co do zasady zaokrągla się zgodnie z zasadami urlopu proporcjonalnego. Niewykorzystany urlop nie przechodzi do nowej firmy. Poprzedni pracodawca rozlicza go albo udziela go przed końcem zatrudnienia, albo wypłaca ekwiwalent w przypadkach przewidzianych prawem.
Inne uprawnienia urlopowe
Niektóre uprawnienia są odrębne od podstawowej puli 20 albo 26 dni:
- Dodatkowy urlop osoby niepełnosprawnej – pracownik zaliczony do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności może po spełnieniu ustawowych warunków uzyskać 10 dodatkowych dni roboczych w roku.
- Urlop na żądanie – obejmuje maksymalnie 4 dni w roku i jest częścią urlopu wypoczynkowego, a nie dodatkową pulą.
- Urlop opiekuńczy i urlopy okolicznościowe – są odrębnymi zwolnieniami od pracy i nie zmniejszają wymiaru urlopu wypoczynkowego.
- Pierwsza praca – w roku podjęcia pierwszego zatrudnienia prawo do urlopu narasta co miesiąc, zamiast przysługiwać od razu w pełnym wymiarze.
Najczęstsze pytania
Czy zwolnienie lekarskie zmniejsza wymiar urlopu?
Nie. Sama niezdolność do pracy potwierdzona zwolnieniem lekarskim nie obniża rocznej puli urlopu. Proporcjonalne zmniejszenie może nastąpić w przypadkach wskazanych w Kodeksie pracy, między innymi po trwającym co najmniej miesiąc urlopie bezpłatnym, urlopie wychowawczym albo nieusprawiedliwionej nieobecności.
Czy urlop przepada z końcem roku?
Nie. Niewykorzystany urlop staje się urlopem zaległym i powinien zostać udzielony najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Roszczenie o udzielenie urlopu przedawnia się po upływie 3 lat od dnia, w którym stało się wymagalne.
Po ilu latach można mieć 26 dni urlopu?
Po osiągnięciu 10 lat stażu urlopowego, do którego zalicza się także naukę. Absolwent szkoły wyższej ma zaliczone 8 lat, więc do uzyskania 26 dni potrzebuje co do zasady jeszcze 2 lat stażu pracy.
Czy urlop zmniejsza się przy zmianie pracy w ciągu roku?
Roczna pula nie zwiększa się ani nie przepada, ale każdy pracodawca rozlicza część przypadającą na okres zatrudnienia u niego. Dlatego przy zmianie pracy stosuje się urlop proporcjonalny, a liczba dni wykorzystanych u poprzedniego pracodawcy wpływa na wymiar u kolejnego.
Najważniejsze rozróżnienie jest proste: pełny etat oznacza 20 dni urlopu przy stażu krótszym niż 10 lat i 26 dni po osiągnięciu co najmniej 10 lat stażu. Do tego stażu należy doliczyć właściwy okres nauki, a przy części etatu pomniejszyć wymiar proporcjonalnie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku nietypowej historii zatrudnienia, zmiany etatu lub dokumentowania wcześniejszych okresów pracy warto skonsultować wyliczenia z działem kadr albo specjalistą prawa pracy.
