Tak, rolnik lub domownik ubezpieczony w KRUS może prowadzić działalność nierejestrowaną i zachować ubezpieczenie rolnicze. Nie musi zgłaszać tej aktywności do CEIDG ani spełniać 3-letniego okresu ubezpieczenia w KRUS, który dotyczy rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej. Trzeba jednak pilnować kwartalnego limitu przychodów i rozliczyć dochód w PIT-36.
Działalność nierejestrowana a firma – najważniejsze różnice
Działalność nierejestrowana jest drobną aktywnością zarobkową uregulowaną w ustawie Prawo przedsiębiorców. Przy zachowaniu ustawowych warunków nie stanowi pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dlatego samo jej rozpoczęcie nie powoduje automatycznego przejścia z KRUS do ZUS.
Inaczej wygląda sytuacja po założeniu firmy. Wtedy zastosowanie może mieć art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który wymaga między innymi wcześniejszego, co najmniej 3-letniego nieprzerwanego ubezpieczenia w KRUS oraz złożenia oświadczenia o kontynuowaniu tego ubezpieczenia.
| Cecha | Działalność nierejestrowana | Działalność gospodarcza |
|---|---|---|
| Rejestracja | Brak wpisu do CEIDG, o ile spełnione są warunki ustawowe | Wpis do CEIDG albo właściwego rejestru |
| Staży ubezpieczenia w KRUS | Brak wymogu 3 lat przed rozpoczęciem tej aktywności | Zasadniczo wymagane co najmniej 3 lata nieprzerwanego ubezpieczenia w KRUS przy zamiarze jego kontynuowania |
| Wpływ na KRUS | Sama działalność nierejestrowana nie wyłącza z ubezpieczenia rolniczego | Pozostanie w KRUS zależy od spełnienia warunków z art. 5a |
| Składki z tytułu aktywności | Nie powstaje odrębny tytuł do składek ZUS tylko z powodu działalności nierejestrowanej | Trzeba odrębnie ustalić obowiązki ubezpieczeniowe oraz możliwość kontynuacji KRUS |
Dotyczy to jednak wyłącznie działalności spełniającej warunki działalności nierejestrowanej. Jeżeli rolnik wykonuje czynności wymagające koncesji, zezwolenia lub wpisu do rejestru działalności regulowanej, uproszczona forma może nie mieć zastosowania.
Limit przychodów i obowiązki w 2026 roku
Od 2026 roku limit działalności nierejestrowanej jest liczony kwartalnie. Wynosi 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przy minimalnym wynagrodzeniu w wysokości 4806 zł daje to 10 813,50 zł przychodu w kwartale.
Przychód oznacza kwoty należne ze sprzedaży, a nie dochód pomniejszony o koszty. Dlatego ewidencja powinna pozwalać ustalić, ile sprzedaży zostało wykonane w danym kwartale. W ramach takiej aktywności może mieścić się na przykład:
- sprzedaż rękodzieła i własnych wyrobów,
- tworzenie grafik, fotografowanie lub wykonywanie usług kreatywnych,
- usługi krawieckie i drobne naprawy,
- korepetycje lub inne niewielkie usługi wykonywane osobiście.
Nie każda aktywność związana z gospodarstwem rolnym jest działalnością nierejestrowaną. Produkcja rolna, rolniczy handel detaliczny, agroturystyka w gospodarstwie czy działalność koła gospodyń wiejskich mogą podlegać odrębnym zasadom. Przed zakwalifikowaniem konkretnej sprzedaży trzeba więc ustalić, jaki rodzaj aktywności jest faktycznie wykonywany.
Brak wpisu do CEIDG nie oznacza braku pozostałych obowiązków. Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną powinna:
- prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży,
- rozliczyć dochód w rocznym zeznaniu PIT-36 według skali podatkowej,
- wystawić rachunek lub fakturę, gdy klient tego zażąda,
- przestrzegać praw konsumenta, zwłaszcza przy sprzedaży przez internet,
- stosować zasady ochrony danych osobowych, jeżeli przetwarza dane klientów.
Działalność nierejestrowana nie wymaga osobnego zgłoszenia do KRUS. Nadal trzeba jednak spełniać podstawowe warunki podlegania ubezpieczeniu rolniczemu. Jeżeli pojawi się inny tytuł do ubezpieczeń, na przykład umowa o pracę, jego skutki należy ocenić niezależnie od działalności nierejestrowanej.
Co zrobić po przekroczeniu limitu?
Przekroczenie limitu nie jest tylko większą sprzedażą w ramach tej samej uproszczonej formy. Z dniem, w którym przychód należny przekroczy limit kwartalny, działalność nierejestrowana staje się działalnością gospodarczą. Od tego momentu trzeba dopełnić formalności związanych z firmą oraz ponownie sprawdzić sytuację ubezpieczeniową.
Nie należy zakładać, że dotychczasowy status w KRUS pozostanie bez zmian. Dalsze podleganie ubezpieczeniu rolniczemu zależy wtedy od spełnienia warunków dotyczących przedsiębiorców.
- Zarejestruj działalność w CEIDG w ciągu 7 dni od dnia przekroczenia limitu.
- Wybierz kody PKD odpowiadające rzeczywiście wykonywanym czynnościom.
- Ustal formę opodatkowania i obowiązki wobec urzędu skarbowego.
- Złóż w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności gospodarczej, jeżeli spełniasz warunki z art. 5a.
- Sprawdź, czy nadal prowadzisz działalność rolniczą albo stale pracujesz w gospodarstwie spełniającym wymogi ustawy.
Przy zarejestrowanej działalności gospodarczej znaczenie ma także roczna kwota graniczna podatku dochodowego. W 2026 roku wynosi ona 4713 zł. Dotyczy ona jednak przedsiębiorców prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, a nie osoby, która prawidłowo korzysta z działalności nierejestrowanej.
Przekroczenie limitu działalności nierejestrowanej powoduje zmianę statusu aktywności od dnia przekroczenia. Nie jest to automatyczna utrata KRUS, ale od tego momentu trzeba spełnić warunki przewidziane dla działalności gospodarczej.
Niedopełnienie obowiązku wobec KRUS może skutkować ustaniem ubezpieczenia rolniczego. W indywidualnej sprawie znaczenie mają między innymi status rolnika lub domownika, powierzchnia gospodarstwa, sposób prowadzenia działalności rolniczej oraz brak innego obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia.
KRUS a działalność nierejestrowana – o czym pamiętać?
Działalność nierejestrowana może być bezpiecznym sposobem sprawdzenia pomysłu na dodatkowy zarobek bez zakładania firmy. Rolnik lub domownik nie musi mieć 3 lat wcześniejszego ubezpieczenia w KRUS, ponieważ ten wymóg odnosi się do pozarolniczej działalności gospodarczej, a nie do działalności nierejestrowanej.
Najważniejsze jest kontrolowanie przychodu kwartalnego, prowadzenie ewidencji i rozliczenie PIT-36. Jeżeli aktywność zaczyna się rozwijać i zbliża do limitu, przed rejestracją firmy warto skonsultować dokumenty z właściwą jednostką KRUS, aby potwierdzić możliwość dalszego ubezpieczenia rolniczego.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani ubezpieczeniowej. W przypadku przekroczenia limitu lub zmiany statusu zawodowego skonsultuj swoją sytuację z właściwą jednostką KRUS albo specjalistą.
